METODOLOJİ
PANORAMATR raporunun kapsamı nedir?
PANORAMATR, iki kısımdan oluşmaktadır.
PANORAMATR raporu, hangi yöntemle hazırlanmaktadır?
Kamuoyu araştırması, yöntem olarak tarama araştırmasına (survey research) bir örnek teşkil etmektedir. Tarama araştırması kapsamında, hakkında genelleme yapılmak istenen hedef kitle içerisinden temsil kabiliyeti olan bir katılımcı örneklemi seçilir ve bu örneklemden elde edilen bulgular istatistiki tekniklerle genellenmeye çalışılır. Tarama araştırmasına kısaca anket de denilmektedir. Bunun sebebi, tarama araştırması kapsamında tüm katılımcılar için aynı soruları içeren bir soru kâğıdı veya formunun kullanılmasıdır.
Tarama araştırması, toplumsal algıları ve bu algılarda geçmişten bugüne kadar yaşanan değişimleri takip etmek için ideal bir yöntem olarak kabul edilmektedir. Bununla birlikte, tarama araştırmaları yapıldıkları döneme ait toplumsal algıları yansıtırlar ve herhangi bir tahmin iddiası içermezler.
Risk analizi kapsamında siyasi, ekonomik ve jeopolitik gelişmeler, çoklu yöntemler bir arada kullanılarak sürekli olarak izlenmekte ve değerlendirilmekte ve geleceğe yönelik kimi tahmin ve projeksiyonlar yapılmaktadır. Bu kapsamda nicel ekonomik göstergeler veya kamuoyu araştırması verilerinin yanında yapısal politika analizleri, trend analizleri, içerik analizleri ve söylem analizleri gibi çok farklı yöntem ve teknikler bir arada kullanılarak tüm nitel ve nicel veri kaynakları birlikte ele alınmakta ve öngörüler yapılmaktadır.
PANORAMATR kamuoyu araştırmasının hedef kitlesi nedir ve örneklemi nasıl seçilmektedir?
PANORAMATR, Türkiye’deki toplumsal algıları ve seçmen eğilimlerini izlediği için, hedef kitlesi (evren), Türkiye’de yaşayan, 18 yaş ve üzeri, oy verme ehliyetine sahip Türkiye Cumhuriyeti vatandaşlarıdır. Araştırma kapsamında örneklem, her bireyin araştırmaya dâhil edilme olasılığının eşit olduğu tamamen rassal seçim esasına göre oluşturulmaktadır. Katılımcılar, herhangi bir il veya bölge kısıtı olmaksızın Türkiye genelinde cep telefonu üzerinden araştırmaya dâhil edilmektedir. Cep telefonu numaraları bilgisayar destekli algoritmalar aracılığıyla tamamen rassal olarak üretilmekte ve aranmaktadır. Bu yöntem, örneklemin rassallığını sağlamayı ve örneklemden kaynaklı yanlılıkların en aza indirilmesini amaçlamaktadır.
PANORAMATR kamuoyu araştırmasının genellenebilirliği nasıl sağlanmaktadır?
Kamuoyu araştırmasının bulgularının Türkiye evrenine genellenebilirliğini sağlamaya yönelik en önemli tedbir, hedef kitle tanımına uygun tüm katılımcıların hiçbir sınırlama olmaksızın tamamen bilimsel tekniklerle ve rassal seçilmesidir. Böylece herhangi bir kişi veya grubun araştırma kapsamı dışında kalmasının ve dolayısıyla örneklemin ve elde edilen bulguların yanlı veya taraflı olmasının önüne geçilmek istenir. Bununla birlikte, örneklem ve evrenin özellikleri arasında farklılıklar olması her zaman muhtemeldir. Bundan dolayı, 18 yaş ve üstü nüfusa ait TÜİK verileri (NUTS yani İstatistiki Bölge Birimleri Sınıflaması I. Düzey bölge nüfusu, yaş, cinsiyet ve eğitim dağılımları) ile Yüksek Seçim Kurulu (YSK) tarafından yayınlanan 14 Mayıs 2023 Genel Seçim (28. Dönem Milletvekili Genel Seçimi) ve 28 Mayıs 2023 Cumhurbaşkanı 2. Oylama Seçimi resmî sonuçları kullanılarak ağırlıklandırma yapılmaktadır. Özetle, hedef kitle hakkında genelleme yapabilmek için örneklemin temsiliyet kabiliyetine haiz olduğundan emin olduktan sonra analizleri yapmaktayız.
Bir kamuoyu araştırmasının bulgularını nasıl yorumlamak gerekir? Hata payı ne demektir?
Bir kamuoyu araştırmasında elde edilen oranlar veya yüzdeler, araştırmanın yapıldığı tarihte belirli bir grubun belirli bir cevap verme oranını yansıtır. Araştırmanın yapılmasından sonra kamuoyunu derinden etkileyecek toplumsal veya siyasal bir gelişme olması durumunda, kamuoyunun algılarının veya oy tercihlerinin de değişebileceği unutulmamalıdır. Kamuoyu araştırmaları veya anketler nüfustan seçilen bir örneklemden elde edildiği için, gerçek sonucu veya değeri tam olarak vermeyebilir. Örneklemden elde edilen bir bulgunun hata payı (margin of error), elde ettiğimiz bulgunun, (araştırdığımız yani bulmaya çalıştığımız ama tam bilmediğimiz) gerçek evren değerine ne kadar yakın olabileceği hakkında fikir verir. Bundan dolayı, bilimsel usullerle yapılmış bir kamuoyu araştırmasının herhangi bir bulgusunu yorumlarken güven düzeyi ve hata payını dikkate almak gerekir.
Sözgelimi, bir kamuoyu araştırmasında katılımcıların yüzde 52’si mutlu olduğunu belirtmiş olsun. Aynı araştırmada güven düzeyinin %95 ve hata payının artı eksi yüzde 3 puan olduğunu varsayalım. Bu bulguyu güven düzeyi ve hata payını dikkate alarak şu şekilde yorumlamak gerekir: Gerçek değer (evren değeri), aynı araştırmayı 100 defa bağımsız tekrar etmemiz durumunda, 95 kez yüzde 49 (52-3) ile yüzde 55 (52+3) aralığında olacaktır.
Bir başka ifadeyle, 100 durumun 95’inde 49 ile 55 aralığı, gerçek değeri kapsar. 100 durumun 5’inde ise 49 ile 55 aralığı, gerçek değeri kapsamaz. Yani gerçek değer (evren değeri), örneklem değerine dayalı elde edilen bu aralıkta değildir ve biz evren hakkında yanlış çıkarım yapmış oluruz.
Özetle, herhangi bir bulguyu, hata payının işaret ettiği aralık içerisinde değerlendirmek gerekir. Bununla birlikte, bu aralığın, her 20 araştırmanın 19’unda (%95), doğru çıkarıma yol açtığını unutmamak gerekir.
Hata payının ötesinde bir yanlılık olabilir mi?
4200 kamuoyu araştırması ile gerçek seçim sonucunu kıyaslayan bir araştırmaya göre, kamuoyu araştırmaları, istatistiksel hata payının dışında, muhtemelen tüm kamuoyu araştırmalarını ilgilendiren bazı sorunlardan kaynaklı (telefonda bazı kesimlere ulaşmanın zor olması, katılımcıların seçime katılımlarının tam öngörülememesi vb.) olarak bir yanlılık (bias) taşıyorlar. Bu araştırmaya göre, kamuoyu araştırmaları hata payının ötesinde ortalama yüzde 2 civarında bir yanlılık taşımaktadır,[1] Dolayısıyla, hiç arzu edilmese ve hemen tespit edilemezse de teorik olarak böyle bir yanlılık riskini de göz önüne almak gerekir.
[1] Shirani-Mehr, H., Rothschild, D., Goel, S., & Gelman, A. (2018). Disentangling bias and variance in election polls. Journal of the American Statistical Association, 113(522), 607–614. https://doi.org/10,1080/01621459,2018,1448823
